Halka Arz Nedir Neden Yapılır? | Halka Arz Şirketlere Ne Kazandırır?

Halka arz nedir? Şirketler neden arz edilir? Özel bir şirketin hisselerini ilk kez satışa çıkarmasına “halka arz” denir. Halka arz, özel şirketlerin sermaye toplaması için sunulmuş alternatiflerden biridir. Peki halka arz nasıl çalışır? Halka arz ne kazandırır?

Bir şirketi düşünüldüğünde bir hisse için satıcı ve alıcı söz konusudur. Halka arz; bu hissenin ilk kez şirket tarafından satılmasıdır. Bu nedenle de yatırımcılar halka arz olacak şirketlerin hissesini aldığında aynı zamanda minimal bir düzeyde şirketin ortağı olurlar. Bu, borsada aldığınız tüm hisse senetleri için geçerli bir kuraldır.

Bir şirketin halka arz olması birçok farklı neden ile gerçekleşebilir. Kimi şirketler özsermayesini arttırmak isterken kimi şirketler ise borçluluk nedeniyle halka arz olabilmektedir. İşte bu gibi birçok farklı etken de şirketlerin halka arz fiyatı ne seviyede olacak sorusunun cevaplarını oluşturur.

O halde halka arz ne demek sorusu ile konuya genel hatlarıyla bir bakalım.

Halka Arz Nedir?

Halka arz; özel şirketlerin hisselerini ilk kez satışa çıkararak tüm yatırımcılara hissedar olma yolunu açmasıdır. Şirketlerin borsaya girmesi genellikle sermaye toplamak için gerçekleşse de her şirketin halka arz olma nedenleri farklıdır.

Kimi şirketler özsermayesini arttırmak amacıyla halka arz olurken kimi şirketler ise sermaye toplayarak borçlarını kapatmak için halka arz olur.

halka arz nedir neden yapılır

Bir şirketin halka arz olması borsada ilk kez listeleneceği anlamına gelir. Peki halka arz fiyatı neye göre belirlenir? Şirketler neden halka arz olur?

İlk sorumuz olan “halka arz fiyatı neye göre belirlenir” ile devam edelim.

Halka Arz Fiyatı Neye Göre Belirlenir?

Sermaye Piyasası Kurulu’na göre halka arz fiyatı “halka arz olacak şirkete benzer firmaların değerinden yararlanmak suretiyle” belirlenmektedir.

Şirketin defter değeri, şirketlerin bilançosundaki aktiflerinden borç ve yükümlülüklerin çıkarılmasıyla hesaplanır. Tüm bu hesaplamaların sonucunda ise şirketlerin borsaya giriş fiyatı yani halka arz fiyatı belirlenir.

Şirketler Neden Halka Arz Olur?

Halka arz şirketlere birçok farklı avantaj sağlamaktadır. Bu avantajlar sayesinde şirketler mali yapısını güçlendirme fırsatı bulur.

şirketler neden halka arz olur

Halka arz şirketlere neler kazandırır?

  • Mali yapıyı güçlendirir; Halka arz şirketlerin borç/ sermaye oranını olumlu yönde etkiler. Bu nedenle de kimi şirket borçlarından kurtulmak için halka arz olur.
  • Finansman sağlar; Halka arz olan firmalar finansman ihtiyacını daha kolay sağlayarak yeni yatırımlar gerçekleştirebilir veya borçlanmalardan kurtulabilir.
  • Marka bilinirliğini ve prestiji arttırır; Halka arz aynı zamanda bir reklam gibi görünebilir. Şirketinizin değerini ve marka bilinirliğini arttırır.
  • Şirket değerini arttırır; Halka arz olan şirketler elde ettikleri avantajlar ile hem marka bilinirliği hem de finansal güç kazanarak değerlerini arttırmış olurlar.

Halka Arz Kaç Şekilde Yapılır?

Halka arz iki şekilde yapılır; birincil ve ikincil halka arz. 

  • Birincil Halka Arz: Bir şirketin hisselerini ilk kez satışa çıkararak borsada işlem görmesine denir.
  • İkincil Halka Arz: Bir şirketin daha önce hisselerinin küçük bir bölümünü satışa çıkarıp bir süre sonra belli bir bölümünü daha halka arz etmesine denir.

Halka Arz Şartları Neler?

Halka arz için yerine getirilmesi gereken şartlar şu şekildedir;

  • Aracı Kurum: Bir şirket halka arz olmadan önce SPK tarafından yetkili bir kurumla aracılık sözleşmesi imzalayarak gerekli şartları yerine getirir. Şirketin hisse değerinin belirlenmesi için çalışmalar yürütülür ve Borsa İstanbul tarafından istenen başvuru belgeleri tamamlanmak zorundadır.
  • SPK ve Borsa İstanbul’a Başvuru: Şirketin anlaşma yaptığı aracı kurum, halka arz izahnamesinin onaylanması için SPK’ya, kota için ise Borsa İstanbul’a başvuru.
  • Denetim: Başvurudan sonra SPK ve Borsa İstanbul yetkilileri şirketin tüm faaliyetlerini inceler.
  • İzahnamenin Onaylanması: Denetimleri başarıyla geçen şirketlerin halka arz süreci fiilen başlamış olur ve aracı kurum ile şirketin web sitelerinde duyurulur.
  • Talep Toplama: Şirket hisselerinin değeri belirlendikten sonra halka arz hissesi almak siteyen yatırımcılar aracı kurumlar veya bankalara başvuru yaparlar. Bu başvurular incelenip değerlendirilir.
  • Borsada İşlem Görme: Halka arz süreci tamamlandıktan sonra KAP’ta duyuru yayınlanır ve şirketin hisseleri borsada satışa açılır. Şirketin borsaki ilk işlem günü bir gong töreni ile taçlandırılır.

* Halka arz olmak isteyen şirketler Sermaye Piyasası Kurulu’nun şartlarını yerine getirmek zorundadır.

En İyi 6 Forex Şirket Puanım
1. Olive Markets
(Türkçe Destek)
4.9
2. FXPro 4.7
3. XM 4.6
4. FXTM 4.5
5. XTrade 4.4
6. İdealFX 4.4

Halka Arz Ne Kadar Sürer?

Halka arz olma süreci şirketten şirkete değişiklik gösterse de genellikle 3-12 ay arasında sonuçlanmaktadır. Bu, şirketlerin denetlemeden ne kadar çabuk geçebildiği ve gerekli koşulları ne kadar kısa sürede yerine getirebildiği ile ilgilidir.

Halka arz başvuru süreci birçok aşamadan oluşmaktadır. Bu aşamaları aşağıda sizler için özet olarak listeledim.

  • Borsa İstanbul ve SPK’ya Müracaat
  • Borsa İstanbul ve SPK Uzmanlarınca Şirket İncelemesi
  • Halka Arz İzahnamesinin Onaylanması
  • Halka Arz ve Talep Toplama
  • Borsa’da İşlem Görmeye Başlaması

Borsada İşlem Görmek Ne Demek?

Bir şirket halka arz olmak istediği için SPK ve Borsa İstanbul’a başvuru gerçekleştirmişse başvuru süreci tamamlandıktan sonra borsada işlem görmeye başlar.

Şirketlerin borsada işlem görmesi, yatırımcıların o şirketin hisse senetlerini alabileceğini anlamına gelir. Şirketler birçok nedenle borsaya girmek isteyebilir.

Bu sebeple yatırımcılar bir şirketin hisse senedini alırken bunun bir yatırım olduğunu ve şirketin ortaklarından biri olduklarını farkına varmalılar. Çünkü hissesini aldığınız şirket zarar ederse siz de eder kar ederse siz de bundan pay alırsınız.

Halka Arz 2022 Listesine Nereden Bakılır?

Halka arz olacak şirketler 2022 yılında bankaların web sitelerinde ve SPK’nın resmi sitesinde listelenir. Şirketlerin halka arz olacağı duyurulduktan sonra talep toplama işlemi gerçekleşir.

Tüm bu süreçler tamamlandıktan sonra ise yatırımcıların taleplerine göre hisse senetleri dağıtılır.

Şirketler halka arz hisselerini eşit dağılımlı veya oransal dağılımlı olmak üzere iki şekilde dağıtır.

Eşit Dağılımlı Halka Arz Nedir?

Eşit dağılımlı halka arz adından da anlaşılacağı üzere her yatırımcının talep ettiği düzeyde eşit olarak hisse almasıdır.

Bu nedenle küçük yatırımcıların çoğu eşit dağılımlı halka arzlara katılarak daha çok hisse senedi almayı tercih eder.

Oransal Dağılımlı Halka Arz Nedir?

Oransal dağılımlı halka arz ise yatırımcıların talep ettikleri miktarın oranına göre hisse senedi dağıtılmasına denir.

Bu yöntem; daha yüksek sermaye ile işlem yapmak isteyen yatırımcılar için uygundur. Küçük yatırımcılar oransal dağılımlı halka arzlara girdiklerinde çok cüzi miktarlarda hisse alabilmekte veya hiç alamamaktadırlar.

Halka Arz Yatırımcıya Ne Kazandırır?

Halka arz yatırımcılara; gelecekte değerleneceğini düşündükleri bir şirkete düşük fiyatlardayken ortak olma ve şirket değerlendikçe kar etme imkanı sunar. Çünkü şirketler borsada işlem görmeye başladıktan sonra gerek prestij olarak gerekse sermaye yapısı olarak daha da güçlenir.

Şirketlerin sermayesi arttıkça yeni yatırımlar yapabilme imkanı da artar. En nihayetinde de çoğu şirketin hisse senedi kısa bir süre sonra halka arz fiyatının 2-3 katına ulaşır. Hatta kimi zaman 10 katına ulaştığı senaryolar ile karşılaşabilmek de mümkündür.

Burada önemli olan halka arz hisse alırken şirketin mali yapısının ne durumda olduğunu ve size tahmini olarak ne derece kazanç sağlayabileceğini iyi tartmaktır. Çünkü kimi şirketler yüksek borçlanmalardan kurtulup finansman sağlayabilmek için halka arz olurlar. Bu durumda da şirketin değeri halka arz olduktan sonra yükselmeyebilir.

Halka Arz Hisse Almak Mantıklı Mı?

Halka arz hisse almak; şirketin mali yapısı, ortaklıkları güçlüyse, alanında öncü, güvenilir bir firmaysa mantıklı ve kazançlıdır. Çünkü şirketler borsada işlem görmeye başlamadan önce SPK ve Borsa İstanbul tarafından sunulan tüm koşulları eksiksiz olarak yerine getirmek zorundadır. Bu da işin arka planında istikrar ve düzgün bir işleyiş olması demektir.

Fakat halka arz olan şirketleri ve halka arz hisse aldıktan sonraki süreci daha önce deneyimlemediyseniz bunun sancılı bir süreç olduğunu söyleyebilirim. Çünkü hali hazırda borsada işlem gören bir hisseyi aldığınızda bu hisse artık arz talep dengesini bulmuş ve şirkete bir değer biçilerek fiyat belirlenmiştir. Yani siz borsada bir hisse senedi alırken bunu başka bir yatırımcıdan almış olursunuz.

Oysa halka arz hisse aldığınızda şirketin size biçtiği değer üzerinden işlem yaparsınız. Eğer şirket borsada listelendikten sonra diğer yatırımcılar şirketi bu değere uygun görmezse bir süre zarar edebilirsiniz. Fakat genelde bu süreç sonrasında yatırımcıların çoğu kazançlı çıkmaktadır.

Bunu en güzel örneklerden biri olan Facebook’un halka arzı ile kısaca özetleyelim.

Facebook’un Borsada İşlem Görmeye Başlaması

Hepimizin bildiği dünya devi şirketlerden biri olan Facebook 2012 yılında 38 dolar gibi bir fiyattan halka arz oldu. Global anlamda neredeyse dünyayı ele geçirmiş olan bu şirketin halka arz hissesini almak çoğu yatırımcı için bulunmaz bir fırsat olduğu için yoğun bir talep yaşandı. En nihayetinde de yüz binlerce kişi Facebook halka arz hissesi aldı.

Bundan birkaç ay sonra Facebook’un hisse değeri 20 dolara geriledi ve yatırımcıların çoğu paralarının yarısını neredeyse kaybetti. Fakat yazının başında da dediğim üzere bu sancılı bir süreçtir. Eğer yatırım yaptığınız şirketin finansal yapısı ve sektördeki gücüne inanıyorsanız böyle sancılı süreçlerde sabırlı olmalısınız.

Nitekim sabırlı olanlar kısa bir süre sonra paralarını katladılar. Facebook’un şu an hisse senedi fiyatı: 186 USD.

Facebook başta olmak üzere daha birçok yabancı şirketin hisse senetlerini en güvenilir forex şirketleri arasından birinde hesap açarak alabilir ve dolarla para kazanabilirsiniz.

Özetleyecek olursak; bir şirketin halka arz olması birçok nedene bağlıdır. Fakat genel hatlarıyla baktığımızda daha çok avantaj sağladığı için şirketler halka arz olur ve borsada işlem görmeye başlar. Eğer şirketlerin açısından bakacaksak halka arz; faizsiz bir finansman sağlama kaynağıdır. 

Yatırımcılar için halka arz kazandırır mı diye baktığımızda ise eğer doğru hisseyi alırsanız evet çok güzel getiriler elde edebilirsiniz. Fakat aldığınız halka arz hissesi borsa işlem görmeye başladığında çok hızlı fiyat değişiklikleri olabilir.

Bu oynaklıkların sebebi arz-talebe göre şirketin değerinin belirlenmeye çalışılmasıdır. Bir süre sonra arz-talep dengesi oluştukça şirketin ortalama değeri ortaya çıkar ve eğer güçlü bir şirkete yatırım yaptıysanız paranızın 2-3 katını kazanabilirsiniz.

Bu nedenle kararınızı doğru vermeli ve bunu adeta fiziki bir ortaklık gibi değerlendirmelisiniz. “Eğer yeterli finansmanı sağlayabilecek olsaydım bu şirkete ortak olur muydum?”

İşte bu sorunun cevabı aynı zamanda o hisse senedini alıp almayacağınızın cevabını da içermektedir.

3 yıl Ziraat Bankası’nda, 7 yılı aşkın bir süre de İş Yatırım’da çalıştım. Son 1 yıldır ise freelance yatırım danışmanlığı yapıyorum. Sizler de finansal piyasalar hakkında bilgi edinmek isterseniz blogumda yer alan şirket incelemeleri ve finans yazılarımı okuyabilirsiniz.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here